Για την αξιολόγηση της επισιτιστικής ασφάλειας έχουν οριστεί τέσσερεις βασικές διαστάσεις της, το σύνολο των οποίων αντανακλά την εικόνα της επισιτιστικής ασφάλειας σε επίπεδο πληθυσμού.

Αναλυτικά οι τέσσερις διαστάσεις της επισιτιστικής ασφάλειας αφορούν:
Α) Φυσική διαθεσιμότητα τροφίμων: Η διαθεσιμότητα τροφίμων αφορά την «πλευρά της προσφοράς» της επισιτιστικής ασφάλειας και καθορίζεται από τα επίπεδα παραγωγής τροφίμων και αποθεμάτων και το καθαρό εμπόριο.
Β) Οικονομική και φυσική πρόσβαση σε τρόφιμα: Αφορά στην εστίαση της πολιτικής στα εισοδήματα, τις δαπάνες, τις αγορές και τις τιμές για την επίτευξη των στόχων επισιτιστικής ασφάλειας, καθώς η επαρκής παροχή τροφίμων δεν εγγυάται από μόνη της επισιτιστική ασφάλεια σε επίπεδο νοικοκυριού.
Γ) Χρήση τροφής: Αφορά στον τρόπο με τον οποίο το σώμα αξιοποιεί στο έπακρο τα θρεπτικά συστατικά των τροφίμων, ως αποτέλεσμα καλών πρακτικών φροντίδας και σίτισης, προετοιμασίας φαγητού, ποικιλίας διατροφής και διανομής τροφής εντός του νοικοκυριού και καθορίζει τη διατροφική κατάσταση των ατόμων.
Δ) Σταθερότητα των άλλων τριών διαστάσεων με την πάροδο του χρόνου: Ακόμα κι αν η πρόσβαση σε τρόφιμα και η πρόσληψη τροφής είναι επαρκής σήμερα, εξακολουθεί να θεωρείται επισιτιστικά «ανασφαλής» ένας πληθυσμός εάν καταγράφεται ανεπαρκής πρόσβαση σε τρόφιμα σε περιοδική βάση, με κίνδυνο επιδείνωσης της διατροφικής κατάστασής του. Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες, η πολιτική αστάθεια ή οι οικονομικοί παράγοντες (ανεργία, αύξηση των τιμών) μπορεί να έχουν αντίκτυπο στην κατάσταση της επισιτιστικής ασφάλειας.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, τα αίτια επισιτιστικής ανασφάλειας συχνά προκύπτουν από οικονομικούς, κοινωνικούς και συστημικούς παράγοντες που περιορίζουν την πρόσβαση σε επαρκή και θρεπτική τροφή (σταθερά και διαχρονικά).

• Οικονομική δυσχέρεια: χαμηλό εισόδημα, ανεργία, ασταθής εργασία, αυξημένο κόστος ζωής.
• Αύξηση τιμών τροφίμων: οι διακυμάνσεις στην αγορά πλήττουν περισσότερο τα ευάλωτα νοικοκυριά.
• Περιορισμένη πρόσβαση σε υγιεινά τρόφιμα: «διατροφικές ερήμοι», περιοχές χωρίς επαρκή καταστήματα με φρέσκα προϊόντα.
• Έλλειψη κοινωνικών δικτύων υποστήριξης: απουσία οικογενειακής ή κοινοτικής βοήθειας.
• Κοινωνικές ανισότητες: μειονεκτούσες ομάδες, μονογονεϊκές οικογένειες, μετανάστες, ηλικιωμένοι.
• Ανεπαρκείς πολιτικές κοινωνικής προστασίας: περιορισμένη πρόσβαση σε επιδόματα, προγράμματα σίτισης ή σχολικά γεύματα.
• Κρίσεις και αστάθεια: οικονομικές κρίσεις, πανδημίες, φυσικές καταστροφές, πόλεμοι.

Οι επιπτώσεις της επισιτιστικής ανασφάλειας είναι βαθιές και αφορούν την υγεία, την ψυχολογία, την ανάπτυξη των παιδιών και τη συνοχή της κοινωνίας.

Επιπτώσεις στην υγεία

• Αυξημένος κίνδυνος χρόνιων νοσημάτων: διαβήτης τύπου 2, υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα.
• Χαμηλότερη ποιότητα διατροφής: αυξημένη κατανάλωση φθηνών, ενεργειακά πυκνών αλλά θρεπτικά φτωχών τροφίμων.
• Υποσιτισμός ή παχυσαρκία: το παράδοξο της «φθηνής θερμίδας» οδηγεί σε διπλό φορτίο κακής υγείας.

Ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις

• Άγχος, στρες, κατάθλιψη: η αβεβαιότητα γύρω από την τροφή αποτελεί ισχυρό ψυχοκοινωνικό στρεσογόνο παράγοντα.
• Μειωμένη ποιότητα ζωής και αίσθημα ανασφάλειας.
• Κοινωνικός αποκλεισμός: η αδυναμία συμμετοχής σε κοινωνικές δραστηριότητες που περιλαμβάνουν φαγητό.

Επιπτώσεις στα παιδιά

• Δυσκολίες στη μάθηση και στη συγκέντρωση.
• Χαμηλότερη σχολική επίδοση και αυξημένος κίνδυνος εγκατάλειψης σχολείου.
• Επιπτώσεις στην ψυχική υγεία: άγχος, ανασφάλεια, προβλήματα συμπεριφοράς.
• Κίνδυνος διαιώνισης του κύκλου φτώχειας.

Επιπτώσεις στην κοινωνία

• Ενίσχυση κοινωνικών ανισοτήτων: η επισιτιστική ανασφάλεια δεν είναι μόνο αποτέλεσμα ανισότητας, αλλά και παράγοντας που τη διευρύνει.
• Ανισότητες υγείας: ομάδες με επισιτιστική ανασφάλεια εμφανίζουν χειρότερους δείκτες υγείας και μικρότερη πρόσβαση σε υπηρεσίες.
• Μείωση κοινωνικής συνοχής: η ανασφάλεια γύρω από βασικές ανάγκες υπονομεύει την εμπιστοσύνη και την ανθεκτικότητα της κοινότητας.